نتایج مصوبه بنزینی دولت؛ از تغییر رفتار مصرف کننده تا کاهش الودگی هوا

مریم رحیمی-  بعد از اجرای مصوبه بنزینی دولت مبنی بر افزایش نرخ سوم بنزین به ۵ هزار تومان، برخی از روزنامه ها و جراید با یادآوری اقدام بنزینی دولت دوازدهم با تیترهایی چون شنبه آرام بنزینی ضمن تایید اقدام بنزینی دولت چهاردهم این اقدام دولت چهاردهم را بر خلاف اقدام بنزینی دولت دوازدهم، اقدامی بی حاشیه و بدون چالش معرفی کردند. حالا پس از گذشت چند روز از آغاز اجرای مصوبه بنزینی دولت، موضوع مهم نتایج اجرای این مصوبه است. اگر چه صحبت از تحقق اهداف این مصوبه در حوزه هایی چون کاهش قاچاق و میزان مصرف و… اندکی زود به نظر می رسد اما بسیاری از کارشناسان با توجه به قیمت های جهانی و بین المللی بنزین معتقد هستند این افزایش قیمت قادر نخواهد بود تاثیر چندانی بر مصرف بنزین یا کاهش قاچاق داشته باشد. با این حال بر اساس گزارشی که در روزهای ابتدایی اجرای این مصوبه در دفتر اقتصادی معاون اول رئیس جمهور مطرح و منتشر شد، در اولین روز افزایش قیمت بنزین، مصرف سوخت چیزی حدود ۴۰ درصد کاهش داشته است که اگر این میزان کاهش در میان مدت نیز ادامه داشته باشد طبیعتا از محل صرفه‌جویی از کاهش مصرف سوخت می‌توان گفت هم از نظر ترافیک و هم کاهش آلودگی های زیست محیطی برای کشور اتفاق خوبی رخ داده است. ضمن اینکه با توجه به حفظ سهمیه های قبلی و عدم افزایش زیاد قیمت، این افزایش قیمت چندان چالش زا نبوده و خیلی زود مورد پذیرش قرار گرفته است.

مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران درباره سهمیه‌های اضافی رانندگان فعال در سکوهای اینترنتی گفته بود سقف ماهانه سهمیه اضافه ۲۰۰ لیتر برای خودروهای بنزینی، ۹۵ لیتر برای دوگانه ‌سوز و ۴۰ لیتر برای موتورسیکلت‌ها تعیین شده و این سهمیه‌ها به ‌صورت اعتباری و پس از ثبت پیمایش تخصیص می‌یابد. مابه ‌التفاوت نرخ ۳ هزارتومانی و نرخ آزاد ۵ هزارتومانی نیز مستقیم به‌حساب رانندگان واریز می‌شود. موضوعی که طبیعتا نباید تاثیری بر قیمت این تاکسی ها داشته باشد و در صورت تحقق این موضوع احتمالا شاهد تغییر محسوسی در میزان استفاده مردم از این تاکسی ها نباشیم.

تغییر رفتار مصرف‌کننده پس از گرانی بنزین

اگر چه تغییر رفتار رانندگان بعد از مصوبه بنزینی دولت چندان ملموس و محسوس نبوده است اما پس از افزایش قیمت بنزین، بسیاری از مالکان خودروهای شخصی به دلیل بالا رفتن هزینه‌های روزمره تصمیم به کاهش استفاده از خودرو شخصی خود گرفته‌ اند. این تغییر رفتاری، به‌ ویژه در کلانشهرهایی مانند تهران، مشهد و اصفهان قابل مشاهده است. لذا در روزهای گذشته هم میزان استفاده از خودروهای شخصی و هم میزان مصرف بنزین تا حدودی کاهش داشته است، کاهشی که بر اساس تجربه به نظر می رسد ماندگار نبوده و به زودی دچار چالش شود.

تأثیر بر ترافیک و آلودگی هوا

افزایش قیمت بنزین و گرایش مردم به سمت استفاده از تاکسی‌های اینترنتی و ناوگان حمل و نقل عمومی می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی متعددی داشته باشد. اگرچه در نگاه اول افزایش استفاده از تاکسی می‌تواند به افزایش ترافیک منجر شود، اما واقعیت این است که با کاهش تعداد خودروهای شخصی در خیابان‌ها، احتمال بهبود جریان ترافیکی وجود دارد. از طرفی، کاهش استفاده از خودروهای شخصی می‌تواند به کاهش میزان آلاینده‌های زیست‌محیطی نظیر CO2 و ذرات معلق منجر شود، به‌خصوص اگر ناوگان تاکسی‌های اینترنتی به سمت خودروهای کم‌مصرف یا برقی سوق پیدا کند. این موضوع در کلانشهرهایی مانند تهران که همواره با بحران آلودگی هوا مواجه هستند، اهمیت زیادی دارد.

نگاه دولت به مسئله حمل‌ونقل هوشمند پس از افزایش قیمت بنزین

افزایش قیمت بنزین باعث شده نگاه دولت به مسئله حمل ‌و نقل عمومی و هوشمند جدی‌ تر شود. در سال‌های اخیر دولت با ارائه تسهیلاتی نظیر وام کم‌ بهره برای نوسازی ناوگان تاکسی‌ها و حمایت از شرکت‌ های حمل ‌و نقل اینترنتی، تلاش کرده تا زیرساخت ‌های مورد نیاز برای این تحول را فراهم کند.

با این حال، همچنان موانعی نظیر قوانین دست‌ و پاگیر، نبود هماهنگی بین شهرداری‌ها و شرکت‌های حمل ‌و نقل اینترنتی و همچنین چالش‌های فنی و مالی در مسیر توسعه زیرساخت‌ها وجود دارد. اما در مجموع، فشار ناشی از افزایش قیمت سوخت می‌تواند به‌ عنوان یک محرک برای تحول در نظام حمل‌ونقل شهری عمل کند.