نقش رایزنان بازرگانی در توسعه صادرات کشور

مریم رحیمی – وقتی در اقتصادی کالا و خدمات تولید می شود طبیعتا بخشی از این تولیدات نیاز داخلی آن اقتصاد را پوشش داده و بخش مازاد آن تحت عنوان صادرات از کشور خارج می شود. از طرفی هر چقدر حجم و میزان این تولیدات بیشتر باشد به خاطر سرشکن شدن هزینه های عمومی، هزینه تمام شده نیز کاهش یافته و کالا با قیمت کمتری تولید می شود. برای همین اقتصادهای بزرگ دنیا که محصولاتشان به بسیاری از کشورها صادر می شود همواره با افزایش میزان تولید، محصولات خود را با قیمت های کمتری به بازار عرضه می کنند. در اقتصاد ایران نیز برای کالاهای تولید شده بازار بزرگی در کشورهای همسایه وجود دارد، اما در نهایت تولیدات ایرانی راهی به این بازارها پیدا نمی کنند. موضوعی که به تدریج قدرت رقابت محصولات ایرانی را کم و کمتر می کند. محصولاتی که در خیلی از حوزه ها نه تنها قدرت رقابت پذیری بالایی دارند بلکه گاها به واسطه کم بودن هزینه های لجستیک به واسطه نزدیکی مسافت ، اشتراکات فرهنگی و حتی مذهبی به راحتی می توانند بازار کشورهای هدف را قبضه کنند. در این میان نقش دیپلماسی اقتصادی و رایزنان بازرگانی را می توان حلقه گمشده راه یابی کالاهای ایرانی به بازار کشورهای همسایه دانست.

اگر چه سابقه اعزام رایزن بازرگانی به منظور توسعه و تسهیل تجارت خارجی کشور، برای اولین بار در سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۷۰ در دولت سازندگی مطرح و مجوز اعزام ۳۰ رایزن بازرگانی به کشورهای هدف تجاری ایران به وزارت بازرگانی وقت داده شد. اما واقعیت این است که در دهه های گذشته و تا اوایل دهه ۸۰ که صادرات غیرنفتی ما در بهترین حالت اعدادی کمتر ۳ میلیارد دلار بود رسالت اصلی سازمان ها و نهادهای دولتی و غیر دولتی فعال در حوزه بازرگانی و تجارت، تامین کالاهای مورد نیاز داخل و انجام رایزنی ها و اقدامات لازم برای این موضوع بود. لذا در آن سال ها به واسطه ناچیز بودن حجم صادرات ایران، موضوع صادرات از درجه اهمیت و اولویت بالایی برخوردار نبود و طبیعتا جایگاه رایزن بازرگانی چندان پررنگ نبود.

اما از اواخر دهه ۸۰ و رشد صادرات غیر نفتی، موضوع توسعه صادرات و افزایش درآمدهای غیرنفتی به یکی از برنامه ها و اولویت های اصلی اقتصاد ایران تبدیل شد. در اینجا بود که راه یابی و ورود کالاهای ایرانی به بازارهای هدف شاید یکی از مهمترین برنامه های اقتصاد ایران در حوزه تجارت بود. رایزن بازرگانی وظایف متعددی در خصوص توسعه تجارت با کشور هدف دارد که از جمله مهمترین این اهداف می‌توان به مطالعه و بررسی بازار کشور هدف از لحاظ جذب کالا و خدمات، اطلاع ‌رسانی و ارتباط مستمر با صادرکنندگان کالاها و خدمات ایرانی؛ رفع نیازهای تولیدکنندگان داخلی به وسیله بازار کشورهای هدف؛ جذب سرمایه‌گذاری خارجی و…. اشاره کرد. از جمله آثار مثبت وجود رایزن بازرگانی در کشور هدف نیز می‌توان به اطلاع زودهنگام از تحولات بازار، دسترسی بهتر و به‌ روزتر به قوانین جدید تجارت، ارتباط نزدیک و مستمر با فعالان اقتصادی و تجاری کشور هدف، اطلاع از پروژه‌های اقتصادی جدید و دیگر فرصت‌های تجاری اشاره کرد. البته این مزایا، زمانی حداکثر کارایی را خواهد داشت و منجر به رشد قابل ملاحظه تجارت خارجی کشور خواهد شد که رایزن بازرگانی، مورد حمایت و در هماهنگی و تعامل مستمر با نهادهای تأثیرگذار در تجارت خارجی کشور یعنی وزارت صمت، وزارت امور خارجه و نماینده رسمی کشور در خارج از کشور باشد.